Poniedziałek 6 lipca 2026 r.

Ewa Tomkowska
redaktorka działu Nauka, Zdrowie, Klimat

Polska naukowczyni przybliżyła nas do stworzenia życia od zera, archeolodzy sprawdzili, czy pięć tysięcy lat temu rolnicy wycinali lasy, a entomolodzy znaleźli nowy gatunek pluskwiaka w Polsce.

Zapraszam na przegląd ostatnich odkryć naukowych. 

1.

Polska badaczka przybliża nas do stworzenia życia od zera

Zespół pod kierunkiem polskiej badaczki, dr Katarzyny Adamali z University of Minnesota, dokonał czegoś, co do tej pory było domeną science-fiction: zbudował namiastkę życia od podstaw, wykorzystując wyłącznie nieożywione związki chemiczne.

Naukowcy stworzyli syntetyczną komórkę, która potrafi rosnąć (po dostarczeniu odpowiednich składników), powielać swój genom, a nawet dzielić się na kolejne pokolenia. To pierwszy przypadek, w którym w pełni zdefiniowany chemicznie system zademonstrował kompletny cykl komórkowy.

Swoje dzieło naukowcy nazwali SpudCells.

CZYTAJ WIĘCEJ

2.

Marihuana zmienia mózg. W okresie dorastania zwiększa ryzyko wystąpienia chorób psychicznych

To jedno z większych badań tego typu w historii. Przez osiem lat naukowcy śledzili losy ponad 460 tys. nastolatków w wieku od 13 do 17 lat.

Średni wiek w momencie rozpoznania psychozy obniżył się z 25,4 lat (roczniki 1975–1979) do 23,2 lat (roczniki 1990–1994). W grupie do 20. roku życia był już o 104 proc. wyższy w przypadku roczników 2000–2004.

Liczba diagnoz zaburzeń psychotycznych, potocznie określanych psychozami, gwałtownie wzrasta.

Zaburzenia psychotyczne to zbiorcze określenie na szereg chorób, które charakteryzują się utratą kontaktu z rzeczywistością, halucynacjami, urojeniami czy zaburzeniami myślenia i zachowania.

CZYTAJ WIĘCEJ

3.

Pierwotna puszcza poszła pod topór pierwszych rolników? Tak nie było - dowodzą archeolodzy

Pięć tysięcy lat temu rolnicy wycinali lasy - to fakt. Nie była to jednak dewastacja środowiska na masową skalę. Najnowsze badania pokazują, że nasi pradawni przodkowie prowadzili niemal zrównoważoną gospodarkę leśną.

Dowiedli tego archeolodzy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Ślady dostrzegli w Sobocie k. Poznania. Kilka lat temu odkryto tam osadnictwo rolników należących do społeczności kultury pucharów lejkowatych (ok. 6,1-4,5 tys. lat temu).

Teraz naukowcy sprawdzili, jak zmieniał się las otaczający cmentarzysko w czasach, gdy było ono użytkowane. Wyniki tych badań zostały opublikowane w "Journal of Archaeological Science".

CZYTAJ WIĘCEJ

4.

Mamy nowy gatunek pluskwiaka w Polsce. Znaleziony został w kuchni pewnego mieszkania na Podkarpaciu

W ostatnich latach coraz częściej udaje się znaleźć w Polsce nowe gatunki owadów, głównie przywleczone z innych rejonów świata. Wśród nich jest pluskwiak pochodzący z ciepłej części Ameryki.

Owad świetnie sobie radzi w Europie, zwłaszcza w miastach.

Być może właśnie dlatego entomolodzy znaleźli go nie w jakiejś odległej puszczy, ale w kuchni pewnego mieszkania na Podkarpaciu.

Zelus renardii to bez wątpienia całkiem spory pluskwiak, który osiąga od 1 do 1,4 cm.
CZYTAJ WIĘCEJ

5.

Bergen wibruje, gdy Norwegia świętuje. Nietypowe pomiary sejsmografu w czasie mundialu

Zapał norweskich kibiców piłki nożnej jest tak duży, że odnotowała go... stacja monitorująca trzęsienia ziemi.

W piwnicy norweskiego Uniwersytetu w Bergen, w samym centrum miasta, znajduje się sejsmograf. To typowa stacja monitorująca drgania sejsmiczne, ale ze względu na lokalizację rejestruje również aktywność miasta.

Kiedy kibice uderzają w bębny, wyznaczając tempo skoków, tysiące ludzi zaczyna działać jak gigantyczny, zsynchronizowany młot uderzający w ziemię.

CZYTAJ WIĘCEJ

6.

Łuskowiec z Chin różni się od himalajskiego To odkrycie pomoże ścigać kłusowników

Łuskowce żyją w Afryce i Azji Południowej, żywią się mrówkami i termitami, stąd czasem żartuje się, że to mrówkojady pokryte dachówkami. Jeszcze inni, jak nasza koleżanka Anita Dmitruczuk widzą w nich "chodzące karczochy".

W raporcie World Wildlife Crime z 2024 r., który dokumentuje i szacuje nielegalny przemyt zwierząt, łuskowce zajęły drugie miejsce (28 proc. przemycanych gatunków), ustępując tylko nosorożcom (29 proc.).

Przemycane są zarówno żywe okazy, jak i części ciał (głównie łuski).

- Na nielegalnych targowiskach zazwyczaj można znaleźć jedynie łuski, a nie całe zwierzęta, przez co trudno ustalić, na które gatunki poluje się i skąd pochodzą" – wyjaśnia Anderson Feijó, autor korespondencyjny, który prowadził kwerendę w słynnym Field Museum w Chicago.

CZYTAJ WIĘCEJ

7.

Tempo rozmów mamy z niemowlakiem wpływa na jego późniejsze zdrowie psychiczne

Naukowcy udowodnili, że tempo, w jakim mama odpowiada na gaworzenie rocznego dziecka, może mieć wpływ na jego rozwój i problemy psychiczne w późniejszym dzieciństwie. Opóźnione reakcje mamy prowadzą do nieporozumień i stresu.

Szczegóły zjawiska wyjaśnia badanie, opublikowane na łamach „PLOS One".

Jego autorzy wskazują, że czas słownej odpowiedzi w relacji mamy z dzieckiem jest kluczowym wskaźnikiem, który może pomóc w przewidywaniu ryzyka wystąpienia zaburzeń psychicznych w późniejszym dzieciństwie.

CZYTAJ WIĘCEJ